เกี่ยวกับหน่วยงาน

วิสัยทัศน์

หน่วยงานหลักในการเสนอแนะยุทธศาสตร์ และแปลงนโยบาย

สู่การปฏิบัติอย่างบูรณาการ เพื่อพัฒนาข้าวไทย

อย่างยั่งยืน

ประวัติความเป็นมา      

     เพื่อจัดหาเมล็ดพันธุ์ให้เพียงพอแก่ความต้องการ ในการนำมาใช้พัฒนาการเกษตรของประเทศ รัฐบาลจึงก่อตั้งโครงการพัฒนาถั่วเหลืองขึ้นที่ กรมส่งเสริมการเกษตร ในปี พ.ศ. 2515 และปรากฏว่าโครงการซึ่งเน้นเฉพาะการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองประสบความสำเร็จด้วยดี

     4 ปีต่อมา จึงได้มีการขยายกำลังการผลิต และเพิ่มชนิดพืทชภายใต้โครงการผลิตและขยายพันธุ์พืช ที่ภายใต้โครงการผลิตและขยายพันะุ์พืช ในภูมิภาค 23 แห่งทั่วประเทศ (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าว สังกัดกรมการข้าว) ในระหว่างปี พ.ศ. 2519 - 2538 โดยความช่วยเหลือจากต่างประเทศ รวม 5 โครงการ และเงินงบประมาณของรัฐบาลไทย 1 โครงการ ดังนี้
     1. โครงการเงินกู้ประเทศสหรัฐอเมริกา ระยะที่ 1 (USAID phase I) ปี 2519 - 2524 จำนวน 4 ศูนย์ คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพิษณุโลก ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครราชสีมา ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปาง และศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวชัยนาท
     2. โครงการเงินช่วยเหลือแบบให้เปล่าประเทศญี่ปุ่น (JICA) ปี 2520 - 2525 จำนวน 1 ศูนย์ คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลพบุรี
     3. โครงการเงินช่วยเหลือแบบให้เปล่า กลุ่มประชาคมเศรษฐกิจยุโรป (EEC) ปี 2524 - 2529 จำนวน 1 ศูนย์ คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพัทลุง
     4. โครงการเงินกู้ประเทศสหรัฐอเมริกา ระยะที่ 2 (USAID phase II) ปี 2525 - 2529 จำนวน 2 ศูนย์ คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวเชียงใหม่ และศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกาฬสินธุ์
     5. โครงการเงินกู้ประเทศญี่ปุ่น (OECF) ปี 2529 - 2531 จำนวน 12 ศูนย์ คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกำแพงเพชร ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอุบลราชธานี ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวร้อยเอ็ด ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอุดรธานี ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวแพร่ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครสวรรค์ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุรินทร์ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสกลนคร ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวชลบุรี และศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวราชบุรี
     6. โครงการจัดตั้งศูนย์เมล็ดพันธุ์พืชที่ 21 จังหวัดสุโขทัย โดยเงินงบประมาณไทย ปี 2530 - 2533 จำนวน 1 ศูนย์ คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุโขทัย
     7. โครงการจัดตั้งศูนย์ขยายพันธุ์พืชภาคใต้ โดยเงินช่วยเหลือจากรัฐบาลเดนมาร์ก ปี 2535 - 2538 จำนวน 2 ศูนย์ คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุราษฎร์ธานี และศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวปัตตานี

     กำลังการผลิตเริ่มแรกประมาณ 1,500 - 2,000 ตัน/ปี/ศูนย์ ซึ่งยังไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้เมล็ดพันธุ์ของเกษตรกรและโครงการส่งเสริมของภาครัฐ ในการเพิ่มผลผลิตและพัฒนาคุณภาพสินค้าเกษตร รวมทั้งช่วยเหลือเกษตรกรผู้ประสบภัยธรรมชาติ

     4 ปีต่อมา จึงได้เริ่มโครงการเพิ่มศักยภาพการผลิตและขยายพันธุ์พืชในปี 2542 -2545 เพื่อเพิ่มกำลังการผลิตเมล็ดพันธุ์ของศูนย์อีกเท่าตัว โดยการสร้างโรงงานปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว 1 หลัง และโรงเก็บเมล็ดพันธุ์อีก 4 หลัง ในทุกศูนย์ ทำให้กำลังการผลิตเพิ่มเป็น 4,000 ตัน/ปี/ศูนย์

     ปี พ.ศ. 2551 ได้เกิดวิกฤตราคาข้าวทั่วโลกสูงเป็นประวัติการณ์ ทำให้เกิดความวิตกเรื่องการขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ข้าว กรมการข้าวจึงได้รับมอบหมายจากรัฐบาลให้เพิ่มเป้าหมายการผลิตจากปีละ 70,000 ตัน เป็น 100,000 ตัน ตามโครงการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ ปี 2552 - 2556 ซึ่งเป็นการเพิ่มเป้าหมายแบบก้าวกระโดดถึงร้อยละ 30

     จากกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมการข้าว  กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พ.ศ. 2557 ได้มีการปรับโครงสร้างภายในของกรมการข้าวใหม่ มีการปรับเปลี่ยนภารกิจของหน่วยงานต่างๆ ในกรมการข้าวให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และให้มีการปรับเปลี่ยนชื่อหน่วยงานภายในให้เหมาะสมกับภารกิจ โดย “สำนักเมล็ดพันธุ์ข้าว” ได้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น “กองเมล็ดพันธุ์ข้าว” ซึ่งยังคงปฏิบัติงานในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการผลิตและกระจายเมล็ดพันธุ์ข้าวเป็นภารกิจหลักเหมือนเช่นที่ผ่านมา

    

ผลการดำเนินงาน

      กรมการข้าว เป็นหน่วยงานภาครัฐที่เป็นผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี รายใหญ่ที่สุดของประเทศไทย ซึ่งการดำเนินงานมิได้มุ่งแสวงหากำไร แต่มุ่งมั่นที่จะพัฒนาผลผลิตทางการเกษตรของเกษตรกรให้มีประสิทธิภาพในการผลิตที่สูงขึ้น จนทำให้สำนักเมล็ดพันธุ์ข้าวมีผลการดำเนินงานเป็นที่ยอมรับโดยทั่วกัน ดังนี้

     ปี พ.ศ. 2538 - ได้รับรางวัลหน่วยงานดีเด่นแห่งชาติ สาขาพัฒนาเศรษฐกิจจากคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติ สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
     ปี พ.ศ. 2539 - ได้รับรางวัล World Seed Prize จากสมาพันธ์ผู้ผลิตและค้าเมล็ดพันธุ์พืชนานาชาติ (International Seed Trade Federation) ที่มอบให้ นายเพชรรัตน์ วรรณภีร์ อดีตผู้อำนวยการกองขยายพันธุ์พืช (ปัจจุบันคือ สำนักเมล็ดพันธุ์ข้าว) ในขณะนั้น ท่านดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร
     ปี พ.ศ. 2542 - 2546 - เป็นหน่วยงานแรกในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ที่นำระบบบริหารคุณภาพตามมาตรฐาน ISO 9002 : 1994 มาใช้ในกระบวนการปฏิบัติงาน และได้รับใบรับรอง ISO 9002 จากสถาบันรับรองมาตรฐาน ISO ครบทั้ง 23 ศูนย์ รวมทั้งส่วนกลาง
     ปี พ.ศ. 2550 - ได้รับรางวัลชมเชย ลำดับที่ 3 ของเงินทุนหมุนเวียน ซึ่งมีผลการดำเนินงานดีเด่นระดับประเทศ
     ปี พ.ศ. 2553 - ได้รับคะแนนประเมินผลการดำเนินงานเงินทุนหมุนเวียนประจำปีสูงสุด เป็นอันดับ 1 จากจำนวน 13 ทุน ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
     ปี  พ.ศ. 2558 กรมการข้าว เป็นหนึ่งใน 13 ทุน จากทั้งหมด  114 ทุนหมุนเวียน ที่ได้รับรางวัลในงานมอบรางวัลเงินทุนหมุนเวียนดีเด่น ปี 2558 โดยได้รับรางวัล "การพัฒนาดีเด่นประเภทชมเชย เงินทุนหมุนเวียนเพื่อผลิตและขยายพันธุ์พืช" รับจากนายกรัฐมนตรี

     สำนักเมล็ดพันธุ์ข้าว เป็นห